Czym jest cukrzyca?

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Cukrzycą typu 1 określamy chorobę, która dotyka osoby młodsze i jej rozwój nie jest zależny od diety, powstaje ona często na tle procesu autoimmunologicznego.

Cukrzyca typu 2 to jedna z najczęstszych chorób powstających na tle wadliwego żywienia. Kiedyś określana była mianem choroby cywilizacyjnej, jednak obecnie można mówić o niej również jako o chorobie dietozależnej.

Po co we krwi cukier?

Poziom cukru we krwi (którym potocznie nazywamy poziom glukozy we krwi) w każdym zdrowym organizmie utrzymywany jest w ściśle określonym przedziale. Glukoza we krwi jest naszym pierwszym doraźnym źródłem energii. Zasila w energię pracujący mózg oraz wszystkie tkanki organizmu. Niebezpieczny jest zarówno nadmierny spadek (hipoglikemia), jak i zbyt duży wzrost poziomu glukozy we krwi (hiperglikemia).

Przy nieleczonej cukrzycy mamy do czynienia ze zbyt dużym poziomem glukozy we krwi (hiperglikemią).

Objawy wskazujące na możliwość występowania cukrzycy ze znaczną hiperglikemią to nasilona diureza (wielomocz), wzmożone pragnienie czy utrata masy ciała niewytłumaczona celowym odchudzaniem. Inne, mniej typowe objawy to osłabienie i wzmożona senność, zmiany ropne na skórze oraz stan zapalny narządów moczowo-płciowych. W przypadku występowania takich objawów należy wykonać oznaczenie glikemii przygodnej.

Jak rozpoznaje się cukrzycę?

Cukrzyca rozpoznawana jest przez oznaczenie stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej (glikemia przygodna) w chwili stwierdzenia występowania objawów hiperglikemii — jeśli wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l), wynik ten jest podstawą do rozpoznania cukrzycy.

Natomiast przy braku występowania objawów lub przy współistnieniu objawów i glikemii przygodnej < 200 mg/dl (< 11,1 mmol/l) należy 2-krotnie (każde oznaczenie należy wykonać innego dnia) oznaczyć glikemię na czczo; jeśli glikemia 2-krotnie wyniesie ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l) — rozpoznaje się cukrzycę; — przy braku występowania objawów hiperglikemii i przygodnej glikemii ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) należy oznaczyć glikemię na czczo i jeżeli wynosi ona ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l), rozpoznaje się cukrzycę; — jeśli jednokrotny lub dwukrotny pomiar glikemii na czczo wyniesie 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l), a także wówczas, gdy przy glikemii na czczo poniżej 100 mg/dl (5,6 mmol/l) istnieje uzasadnione podejrzenie nieprawidłowej tolerancji glukozy lub cukrzycy, należy wykonać doustny test tolerancji glukozy (OGTT, oral glucose tolerance test).

Kto powinien się regularnie badać?

W grupach ryzyka konieczne jest prowadzenie badań przesiewowych w kierunku cukrzycy, ponieważ u ponad połowy chorych nie występują objawy hiperglikemii. Badanie w kierunku cukrzycy należy przeprowadzić raz w ciągu 3 lat u każdej osoby powyżej 45. roku życia.
Ponadto, niezależnie od wieku, badanie to należy wykonać co roku u osób z następujących grup ryzyka:

  • z nadwagą lub otyłością [BMI ≥ 25 kg/m2 i/lub obwód w talii > 80 cm (kobiety); > 94 cm (mężczyźni)];
  • z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice bądź rodzeństwo);
  • mało aktywnych fizycznie;
  • z grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę;
  • u których w poprzednim badaniu stwierdzono stan przedcukrzycowy;
  • u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową;
  • u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała > 4 kg;
  • z nadciśnieniem tętniczym (≥ 140/90 mm Hg);
  • z dyslipidemią [stężenie cholesterolu frakcji HDL < 40 mg/dl (< 1,0 mmol/l) i/lub triglicerydów > 150 mg/dl (>1,7 mmol/l)];
  • u kobiet z zespołem policystycznych jajników;
  • z chorobą układu sercowo-naczyniowego.

Co z insulinoopornością?

Jednym z podstawowych mechanizmów powstawania cukrzycy typu 2 jest insulinooporność. Insulinooporność to stan obniżonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny, hormonu odpowiedzialnego m.in. za regulowanie stężeń glukozy. W rezultacie poziom glukozy może przyjmować nieprawidłowe wartości. Stan ten może z kolei doprowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2, zazwyczaj jednak przez wiele lat udaje się uniknąć rozwoju tej choroby dzięki nadprodukcji insuliny (hiperinsulinizmowi). Hiperinsulinizm z jednej strony ratuje przed cukrzycą, z drugiej zaś wywiera niekorzystny wpływ na niektóre procesy w organizmie. Odpowiada m.in. za:

  • tendencję do tycia
  • stłuszczenie wątroby
  • zaburzenia gospodarki cholesterolowej, regulacji ciśnienia krwi i pracy jajników
  • zwiększenie tempa podziałów komórkowych.
  • rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych.

Szacuje się, że insulinooporność występuje u ponad połowy osób dorosłych, coraz częściej również stwierdza się ją u nastolatków i dzieci.

Co badać w kierunku insulinooporności?

Diagnostyka insulinooporności opiera się na oznaczeniu poziomu glukozy i insuliny we krwi na czczo. Te dwa stężenia są od siebie ściśle zależne i znając ich wartości można wyliczyć wskaźnik insulinooporności. Interpretacją wyniku powinien zająć się dietetyk lub lekarz diabetolog. Dla dokładniejszej diagnostyki można również wykonać tzw. „krzywą insulinową i glukozową” czyli test doustnego obciążenia glukozą (ang. Oral Glucose Tolerance Test – OGTT). Test OGTT polega na ocenie glukozy i insuliny na czczo oraz w 1 i 2 godziny po podaniu testowej dawki glukozy 75g. Na obecność insulinooporności wskazują wysokie stężenia insuliny we krwi nie powodujące odpowiedniego obniżenia stężeń glukozy.

Kto powinien się zbadać?

Każdy, u kogo występuje któryś z podanych poniżej objawów lub kilka z nich koniecznie powinien wykonać badania w kierunku insulinooporności:

  • nadmierna senność po posiłku (szczególnie węglowodanowym)
  • przyrost masy ciała (mimo normalnej diety, bez przejadania się, szczególnie w obrębie brzucha)
  • obniżenie nastoju i „mgła” umysłowa – problemy z pamięcią i koncentracją
  • zmiany na skórze o typie acanthosis nigricans (rogowacenia ciemnego)
  • ogólne ciągłe zmęczenie
  • uczucie zimna
  • częste uczucie głodu w około 2-3 godziny po posiłku
  • ciągoty do słodyczy lub tzw. wilczy apetyt
  • trudności ze zrzuceniem zbędnych kilogramów.

Oznaczenie poziomu glukozy i insuliny we krwi jest badaniem, które można wykonać w każdym laboratorium i nie jest kosztowne. Warto to zrobić, szczególnie dlatego, że wiedząc o insulinooporności możemy dokonać modyfikacji stylu życie i diety, a w konsekwencji uniknąć przykrych długofalowych skutków tego zaburzenia w postaci cukrzycy typu 2.

80% przypadków cukrzycy typu 2 można zapobiec.

Bibliografia:
1. Vademecum. D. Musiałowska, M. Słoma, Fundacja Insulinooporność
2. Insulinooporność- Problem XXI wieku. D.Musiałowska
3. Insulinooporność- metody rozpoznawania i następstwa kliniczne. P. Wesołowski, Z.Wańkowicz